30 SORUDA VASİYETNAMENİN TENFİZİ (YERİNE GETİRİLMESİ) DAVASI REHBERİ

 

Vefat eden bir kişinin (mirasbırakanın) son arzularını içeren vasiyetnamenin mahkemece okunması, tek başına tapuda devir yapılması veya bankadaki paranın çekilmesi için yeterli değildir. Vasiyetname ile kendisine mal bırakılan kişilerin bu malların mülkiyetini kazanabilmesi için vasiyetnamenin tenfizi (yerine getirilmesi) sürecini işletmesi gerekir.

 

1. Vasiyetnamenin tenfizi (yerine getirilmesi) nedir?

Vasiyetnamenin tenfizi; vefat eden kişinin vasiyetnamesinde yer alan son arzularının ve mal paylaşımlarının hukuki olarak hayata geçirilmesi, yani vasiyet edilen malvarlığı değerlerinin hak sahiplerine teslim ve tescil edilmesi işlemidir. Mirasçılar vasiyetnameyi kendi rızalarıyla yerine getirmezse, vasiyet alacaklısı mahkemeye başvurarak vasiyet edilen malın kendi adına tescil edilmesini veya teslimini talep eder.

 

2. Vasiyetname ile mal bırakılan kişi tapuyu hemen üzerine alabilir mi?

Hayır, doğrudan alamaz. Türk Medeni Kanunu'na göre vasiyetname ile kendisine belirli bir mal bırakılan kişi (vasiyet alacaklısı), mirasbırakanın ölümüyle o malın mülkiyetini kendiliğinden kazanmaz. Sadece yasal mirasçılara karşı o malın kendisine devredilmesini isteme hakkı (kişisel bir talep hakkı) kazanır. Tapu müdürlüğüne sadece vasiyetname ile gidilerek tescil yapılamaz; ya mirasçıların tapuda rıza göstermesi ya da mahkemeden alınmış kesinleşmiş bir vasiyetnamenin tenfizi kararı gerekir.

 

3. Vasiyetnamenin açılması davası ile vasiyetnamenin tenfizi davası arasındaki fark nedir?

Vatandaşlar tarafından en sık karıştırılan bu iki dava, aslında birbirini takip eden iki ayrı hukuki aşamadır.

Vasiyetnamenin açılması davası, Sulh Hukuk Mahkemesinde görülür ve temel amacı vasiyetnamenin mahkemece resmen okunarak mirasçılara ve ilgililere tebliğ edilmesidir; bu dava yalnızca tespit niteliğinde olup tek başına mülkiyeti geçirmez.

Vasiyetnamenin tenfizi davası ise Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır ve eda (icra) niteliği taşır. Bu davanın amacı, açılıp kesinleşmiş olan vasiyetnamede yer alan ev, arsa veya para gibi malvarlığı değerlerinin hak sahibine fiilen teslim edilmesini, tapu kaydının iptal edilerek vasiyet alacaklısı adına tescilini sağlamaktır.

 

4. Hangi tür vasiyetnameler için tenfiz davası açılabilir?

Türk hukukunda geçerli olan resmi vasiyetname (noterde veya sulh hakimi huzurunda yapılan), el yazılı vasiyetname (baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılıp tarih ve imza atılan) ve sözlü vasiyetname (olağanüstü durumlarda iki tanığa söylenen) türlerinin tamamı için tenfiz davası açılabilir. Önemli olan vasiyetnamenin türü değil, usulüne uygun olarak açılıp kesinleşmiş olmasıdır.

 

5. Vasiyetnamede "mirasçı atama" ile "belirli mal bırakma" arasında tenfiz açısından ne fark vardır?

Mirasçı Atama: Mirasbırakan bir kişiyi terekenin tamamı veya belirli bir oranı (örneğin "tüm malvarlığımın dörtte biri") için mirasçı atamışsa, bu kişi atanmış mirasçı olur. Atanmış mirasçılar, tıpkı yasal mirasçılar gibi ölüm anında mirası doğrudan kazanır (külli halefiyet). Bu kişiler sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alarak malları intikal ettirebilir.

Belirli Mal Bırakma (Muayyen Mal Vasiyeti): Mirasbırakan bir kişiye sadece belirli bir evi, arabayı veya banka hesabını bırakmışsa, bu kişi vasiyet alacaklısı olur (cüz'i halefiyet). Vasiyet alacaklısının o malı alabilmesi için vasiyetnamenin tenfizi davası açması şarttır.

 

6. Mirasçılar vasiyetnameyi kendi rızalarıyla yerine getirirse dava açmaya gerek var mıdır?

Hayır, dava açmaya gerek yoktur. Eğer yasal mirasçılar vasiyetnameye itiraz etmiyor ve vasiyet edilen evi tapuda devretmeye veya vasiyet edilen parayı ödemeye rıza gösteriyorlarsa, mahkeme sürecine girmeden tapu müdürlüğünde veya noterde işlem yapılarak vasiyetname yerine getirilebilir. Tenfiz davası, mirasçıların bu devri yapmaktan kaçındığı veya sessiz kaldığı durumlarda açılır.

 

7. Vasiyetnamenin tenfizi davası açabilmek için hangi şartların gerçekleşmesi gerekir?

Mahkemenin vasiyetnamenin tenfizine karar verebilmesi için 4 temel şart aranır:

Mirasbırakanın vefat etmiş olması,

Geçerli bir vasiyetnamenin bulunması,

Vasiyetnamenin Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından usulüne uygun şekilde açılıp okunması ve bu kararın kesinleşmesi,

Vasiyetnamenin iptalini veya tenkisini gerektiren bir engelin bulunmaması.

 

8. Vasiyetnamenin açılması kararı kesinleşmeden tenfiz davası açılırsa ne olur?

Vasiyetnamenin açılıp okunması, tenfiz davasının ön şartıdır. Eğer vasiyetname henüz açılmadan veya açılma kararı kesinleşmeden Asliye Hukuk Mahkemesinde tenfiz davası açılırsa, mahkeme davayı hemen reddetmez; Sulh Hukuk Mahkemesindeki vasiyetnamenin açılması dosyasının sonuçlanmasını ve kesinleşmesini bekletici mesele yapar.

 

9. Vasiyetnameyi bulan veya elinde bulunduran kişi ilk olarak ne yapmalıdır?

Mirasbırakanın vefatından sonra evde el yazılı bir vasiyetname bulan veya vasiyetnameyi saklayan kişi, bunu öğrendiği andan itibaren gecikmeksizin Sulh Hukuk Mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür. Vasiyetname noterde düzenlenmişse, nüfus müdürlüğünden ölüm bilgisi sisteme düştüğünde noter zaten vasiyetnameyi savcılık kanalıyla mahkemeye gönderir.

 

10. Mirasbırakan hayattayken vasiyetnamenin tenfizi istenebilir mi?

Hayır, kesinlikle istenemez. Vasiyetname ölüme bağlı bir tasarruftur ve mirasbırakan hayatta olduğu sürece hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. Mirasbırakan ölünceye kadar vasiyetnamesinden her zaman dönebilir, onu değiştirebilir veya yok edebilir. Haklar ancak ölümle birlikte doğar.

 

11. Vasiyet alacaklısı, mirasbırakandan önce vefat ederse vasiyetname ne olur?

Vasiyetnamede aksi yönde özel bir yedek düzenleme (ikame) yapılmamışsa, vasiyet alacaklısının mirasbırakandan önce vefat etmesi halinde vasiyet yükümlülüğü ortadan kalkar. Bu durumda vasiyet edilen mal, vasiyet alacaklısının mirasçılarına geçmez; mirasbırakanın kendi yasal mirasçılarına kalır.

 

12. Vasiyet alacaklısı, mirasbırakandan sonra vefat ederse tenfiz davasını kim açar?

Eğer vasiyet alacaklısı, mirasbırakanın vefatından bir gün sonra bile vefat etmişse, vasiyetnameyi talep etme hakkını sağlığında kazanmış demektir. Bu durumda vasiyet alacaklısının kendi mirasçıları, bu hakkı devralır ve vasiyetnamenin tenfizi davasını açabilir veya açılmış olan davaya devam edebilir.

 

13. Vasiyetnamenin tenfizi davasını kimler açabilir?

Kendisine belirli bir mal vasiyet edilen vasiyet alacaklısı,

Mirasbırakan tarafından vasiyetnamede özel olarak atanmış bir vasiyeti yerine getirme görevlisi (tenfiz memuru) varsa bu görevli,

Mirasbırakandan sonra vefat eden vasiyet alacaklısının kendi yasal veya atanmış mirasçıları.

 

14. Vasiyetnamenin tenfizi davası kime karşı açılır?

Dava, vasiyet borçlusu konumunda olan kişilere karşı açılır:

Mirasbırakan bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa dava yalnızca bu görevliye karşı açılır.

Görevli atanmamışsa dava, mirası reddetmemiş olan tüm yasal ve atanmış mirasçılara karşı açılır (ya da vasiyetnamede malı teslim etme yükümlülüğü sadece belirli bir mirasçıya yüklenmişse o mirasçıya karşı açılır).

 

15. Vasiyeti yerine getirme görevlisi (tenfiz memuru) kimdir ve bu davadaki rolü nedir?

Mirasbırakan, vasiyetnamesinin sorunsuz bir şekilde uygulanması için güvendiği bir veya birkaç kişiyi (örneğin bir avukatı veya yakın dostunu) vasiyeti yerine getirme görevlisi olarak atayabilir. Bu kişi, mirasbırakanın son arzularını yerine getirmekle, terekeyi yönetmekle ve vasiyet edilen malları hak sahiplerine devretmekle yetkili ve görevlidir.

 

16. Vasiyetnamenin tenfizi davasında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Görevli Mahkeme: Vasiyet edilen malın değerine bakılmaksızın görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.

Yetkili Mahkeme: Mirasbırakanın (vefat edenin) son yerleşim yeri (ikametgahı) mahkemesidir. Bu yetki kuralı kesin yetki niteliğindedir; taşınmaz başka bir şehirde olsa bile dava mirasbırakanın son yerleşim yerinde açılmalıdır.

 

17. Vasiyetnamenin tenfizi davasında zamanaşımı süresi ne kadardır ve ne zaman başlar?

Türk Medeni Kanunu madde 602 uyarınca vasiyetnamenin tenfizi davasında zamanaşımı süresi 10 yıldır. Bu 10 yıllık süre; vasiyet alacaklısının vasiyetnameyi (kendisine mal bırakıldığını) resmen öğrendiği tarihten veya vasiyet borcu daha sonra muaccel olacaksa (örneğin bir şarta bağlanmışsa) muaccel olma tarihinden itibaren işlemeye başlar.

 

18. On yıllık zamanaşımı süresi geçerse vasiyet alacaklısı hakkını tamamen kaybeder mi?

10 yıllık süre hak düşürücü süre değil, zamanaşımı süresidir. Bu ne anlama gelir? 10 yıl geçtikten sonra dava açılırsa hakim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz; ancak davalı mirasçılar davada zamanaşımı def'inde (itirazında) bulunursa dava reddedilir ve vasiyet alacaklısı malı mahkeme yoluyla zorla alamaz.

 

19. Mirasçılar vasiyet edilen evi veya arsayı başkasına satmasın diye ne yapılabilir?

Vasiyetnamenin açılması ve tenfizi süreçleri devam ederken kötüniyetli mirasçılar, tapuda kendi adlarına intikal ettirdikleri taşınmazı üçüncü kişilere satarak vasiyet alacaklısını mağdur etmeye çalışabilir. Bunun önüne geçmek için tenfiz davası açılırken mahkemeden mutlaka taşınmazın tapu kaydına İhtiyati Tedbir konulması talep edilmelidir. Tedbir kararı tapuya işlendiğinde mirasçılar taşınmazı kimseye devredemez.

 

20. Mirasçılar vasiyet edilen taşınmazı dava açılmadan önce üçüncü bir kişiye satarsa ne olur?

Taşınmazı satın alan üçüncü kişi kötüniyetliyse (yani o evin başkasına vasiyet edildiğini ve hakkı kaçırmak amacıyla satıldığını biliyorsa veya bilmesi gerekiyorsa), tapu iptali ve tescil davası bu üçüncü kişiye yöneltilerek taşınmaz geri alınabilir.

Üçüncü kişi tapu siciline güvenerek iyiniyetle satın almışsa tapu devri geçerli kalır; ancak bu durumda vasiyet alacaklısı, malı satan mirasçılardan taşınmazın güncel gerçek bedelini (tazminat olarak) faiziyle birlikte talep edebilir.

 

21. Vasiyetnamenin iptali davası açılması, tenfiz davasını nasıl etkiler?

Yasal mirasçılar; mirasbırakanın akıl sağlığının yerinde olmadığı, vasiyetnamenin baskı/hile ile yapıldığı veya şekil şartlarına uyulmadığı iddiasıyla vasiyetnamenin iptali davası açabilirler. İptal davası açılmışsa, tenfiz davasına bakan mahkeme iptal davasının sonuçlanmasını bekletici mesele yapar. Çünkü vasiyetname iptal edilirse tenfiz edilecek bir hak kalmayacaktır.

 

22. Saklı paylı mirasçıların açtığı tenkis davası, vasiyetnamenin tenfizini durdurur mu?

Mirasbırakan vasiyetname yaparken altsoyu (çocukları, torunları), anne-babası veya sağ kalan eşinin saklı paylarını ihlal etmişse, bu mirasçılar tenkis (indirim) davası açabilir veya tenfiz davasında tenkis def'i ileri sürebilirler. Bu durumda mahkeme, saklı pay ihlali olup olmadığını hesaplatır. İhlal varsa vasiyetname tamamen iptal edilmez; sadece saklı payı zedeleyen oranda indirim yapılarak tenfiz kararı verilir.

 

23. Vasiyet edilen mal bir araç, bankadaki para veya ziynet eşyası ise süreç nasıl işler?

Tenfiz davası sadece gayrimenkuller için değildir:

Araçlarda: Mahkeme kararıyla aracın trafik tescil kaydının davacı adına tesciline ve teslimine karar verilir.

Bankadaki Para veya Altında: İlgili banka hesaplarındaki mevduatın veya kiralık kasadaki ziynet eşyalarının mirasçılardan alınarak vasiyet alacaklısına ödenmesine/teslimine hükmedilir.

 

24. Vasiyet edilen taşınmazın üzerinde ipotek veya haciz varsa ne olur?

Vasiyetnamede aksi açıkça belirtilmemişse, mirasbırakan vefat ettiğinde vasiyet edilen mal hangi hukuki durumdaysa o şekilde (üzerindeki sınırlı ayni haklar veya ipoteklerle birlikte) vasiyet alacaklısına geçer. Ancak mirasçılar mirası devraldıktan sonra kendi borçları nedeniyle taşınmaz üzerine haciz veya ipotek koydurmuşlarsa, vasiyet alacaklısı malın bu takyidatlardan arındırılmış şekilde teslimini veya zararın tazminini isteyebilir.

 

25. Vasiyetnamenin tenfizi davası ne kadar sürer?

Davanın süresi; mirasçı sayısına (tebligatların tamamlanma süresine), vasiyetnamenin açılması davasının kesinleşip kesinleşmediğine ve mirasçıların vasiyetnamenin iptali veya tenkis davası açıp açmadığına göre değişir. Herhangi bir iptal davası yoksa ortalama 8 ay ile 1,5 yıl arasında sonuçlanırken; iptal ve tenkis davalarının bekletici mesele yapılması halinde süreç 2 ila 3 yılı bulabilmektedir.

 

26. Vasiyetnamenin tenfizi davasında mahkeme masrafları ve harçlar neye göre hesaplanır?

Vasiyetnamenin tenfizi davası, malvarlığı haklarına ilişkin nispi harca tabi bir davadır. Yani ödenecek karar ve ilam harcı, vasiyet edilen malın (evin, arsanın, aracın veya paranın) dava tarihindeki değeri üzerinden binde 68,31 oranında hesaplanır. Dava açılırken bu tutarın dörtte biri peşin harç olarak yatırılır. Davanın kabul edilmesi halinde yapılan yargılama giderleri davalı mirasçılara yükletilir (ancak mirasçılar davaya ilk celsede kabul beyanında bulunup direnmemişlerse yargılama giderlerinden sorumlu tutulmayabilirler).

 

27. Vasiyet alacaklısı, vasiyet edilen malın kira gelirlerini veya faizini hangi tarihten itibaren isteyebilir?

Vasiyet alacaklısı malın mülkiyetini ölüm anında kazanmadığı için, mirasbırakanın ölüm tarihinden itibaren doğrudan kira geliri (ecrimisil) isteyemez. Vasiyet alacaklısı; mirasçıları temerrüde düşürdüğü (ihtarname çektiği veya tenfiz davasını açtığı) tarihten itibaren işleyecek yasal faizi veya malın getirdiği kira gibi semereleri talep etme hakkına sahiptir.

 

28. Vasiyetnamede bir şart veya yükümlülük (mükellefiyet) varsa tenfiz nasıl yapılır?

Mirasbırakan malını bırakırken bir koşul veya yükümlülük (örneğin "Evimi yeğenime bırakıyorum ancak eşim hayatta olduğu sürece evde eşimin oturmasına izin verecek" veya "Üniversite öğrencilerine burs verecek") koymuş olabilir. Geciktirici bir şart varsa şart gerçekleşmeden tenfiz istenemez. Bir yükümlülük (mükellefiyet) varsa, vasiyet alacaklısı malı devralır ancak bu yükümlülüğü yerine getirmezse ilgili kişiler yükümlülüğün yerine getirilmesini mahkemeden talep edebilir.

 

29. Mahkemenin verdiği tenfiz kararından sonra tapu devri (tescil) nasıl gerçekleştirilir?

Asliye Hukuk Mahkemesi davayı kabul ettiğinde, vasiyet edilen taşınmazın davalı mirasçılar adına olan tapu kaydının iptali ile davacı (vasiyet alacaklısı) adına tesciline karar verir. Bu karar istinaf/temyiz aşamalarından geçerek veya süresinde itiraz edilmeyerek kesinleştikten sonra, mahkemeden alınan kesinleşme şerhli gerekçeli karar ve harç makbuzları ile ilgili Tapu Müdürlüğüne başvurularak mirasçıların imzasına gerek kalmaksızın tapu devri tamamlanır.

 

30. Vasiyetnamenin tenfizi sürecinde uzman bir miras avukatıyla çalışmak neden önemlidir?

Miras hukuku ve vasiyetname süreçleri; sıkı şekil şartlarına, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere, bekletici mesele kurallarına ve tapu güvenliği prosedürlerine tabidir. Vasiyetnamenin açılması kararının usulüne uygun tebliğ edilmemesi, zamanında ihtiyati tedbir konulmaması nedeniyle taşınmazın üçüncü kişilere kaçırılması veya görevli/yetkili mahkemenin yanlış seçilmesi yıllarca sürecek hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle sürecin en başından itibaren miras hukuku alanında uzman bir avukatla yürütülmesi, hakların eksiksiz ve en hızlı şekilde güvence altına alınmasını sağlar.

YASAL UYARI:

Pragma Hukuk & Danışmanlık sitesinde yer alan yazılar, makaleler ve bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır ve hukuki tavsiye veya mütalaa niteliğinde değildir. Mevzuatın değişmesi nedeniyle bilgiler güncelliğini yitirmiş olabilir. Bu nedenle, sitede yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce mutlaka güncel mevzuat teyit edilmeli ve profesyonel bir avukattan hukuki yardım alınmalıdır. Site içeriğindeki olası hatalardan veya eksikliklerden dolayı sorumluluk kabul edilmemektedir. 

Anahtar Kelimeler: vasiyetnamenin tenfizi, vasiyetnamenin tenfizi davası, vasiyetnamenin tenfizi nedir, vasiyetnamenin yerine getirilmesi davası, vasiyetnamenin yerine getirilmesi, vasiyetnamenin açılması ve tenfizi, vasiyetname ile kalan malın tapu devri, vasiyetname ile tapu devri, vasiyet alacaklısının hakları, vasiyet alacaklısı, vasiyet borçlusu, belirli mal bırakma vasiyetnamesi, belirli mal bırakma, muayyen mal vasiyeti, vasiyetnamenin tenfizi şartları, vasiyetname ile bırakılan ev tapuda nasıl üzerime geçer, vasiyet edilen malı mirasçılar vermezse ne olur, vasiyetnamenin açılması ile tenfizi arasındaki fark, vasiyetnamenin tenfizi davası hangi mahkemede açılır, vasiyetnamenin tenfizi görevli mahkeme, vasiyetnamenin tenfizi yetkili mahkeme, vasiyetnamenin tenfizi davası ne kadar sürer, vasiyetnamenin tenfizi zamanaşımı, vasiyetnamenin tenfizi zamanaşımı süresi kaç yıldır, vasiyetname ile kalan arsayı mirasçılar satarsa ne yapılır, vasiyetnamenin tenfizi davası masrafları, vasiyetnamenin tenfizi harçları, mirasçılar vasiyetnameye uymazsa ne yapılmalı, vasiyetname açılmadan tenfiz davası açılır mı, vasiyetname ile bankadaki para nasıl çekilir, vasiyetname ile kalan malın alınması, vasiyeti yerine getirme görevlisi, tenfiz memuru, atanmış mirasçı ve yasal mirasçı farkı, cüzi halefiyet, külli halefiyet, vasiyetname tapu iptali ve tescil, vasiyetnamenin tenfizi ihtiyati tedbir, vasiyetnamenin tenfizi bekletici mesele, vasiyetnamenin iptali ve tenfizi, tenkis defi, saklı pay ihlali, asliye hukuk mahkemesi vasiyetname davası, sulh hukuk mahkemesi vasiyetnamenin açılması, tmk madde 600, tmk madde 602, miras hukuku, miras hukuku avukatı, vasiyetname avukatı, ankara miras avukatı, vasiyetnamenin tenfizi dava dilekçesi