30 SORUDA VASİYETNAMENİN İPTALİ DAVASI ŞARTLARI - SÜRELERİ REHBERİ

 

Mirasbırakanın son arzularını içeren vasiyetnameler, kanunda öngörülen sıkı kurallara uygun yapılmadığında veya mirasbırakanın iradesi sakatlandığında mahkeme kararıyla geçersiz kılınabilir.

 

1.Vasiyetnamenin iptali davası nedir?

Vasiyetnamenin iptali davası, mirasbırakanın (vefat eden kişinin) düzenlediği vasiyetnamenin kanunda aranan geçerlilik şartlarını taşımadığı gerekçesiyle, mahkeme tarafından geçmişe dönük olarak ortadan kaldırılması için açılan bir miras davasıdır. Vasiyetname kendiliğinden geçersiz sayılmaz; iptal kararı alınmadığı sürece hukuki sonuç doğurmaya devam eder.

 

2. Vasiyetname hangi hallerde iptal edilir? Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesine göre bir vasiyetname sadece şu 4 sebepten biriyle iptal edilebilir:

Mirasbırakanın vasiyetnameyi yaptığı sırada tasarruf ehliyetinin bulunmaması (akıl sağlığının yerinde olmaması veya 15 yaşından küçük olması),

Vasiyetnamenin yanılma, aldatma (hile), korkutma veya zorlama sonucunda yapılmış olması,

Vasiyetnamenin içeriğinin veya bağlandığı şartların hukuka veya ahlaka aykırı olması,

Vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmadan yapılmış olması.

 

3. Noterde düzenlenen resmi vasiyetname iptal edilebilir mi?

Evet, iptal edilebilir. Vasiyetnamenin noterde ve iki tanık huzurunda düzenlenmiş olması, onun kesinlikle iptal edilemeyeceği anlamına gelmez. Özellikle mirasbırakanın o tarihte gizli bir akıl hastalığının veya demans başlangıcının bulunması, tanıkların kanunen yasaklı kişilerden seçilmesi veya noterdeki usul kurallarına uyulmaması halinde resmi vasiyetname de mahkemece iptal edilir.

 

4. El yazılı vasiyetname nasıl iptal edilir, şekil şartları nelerdir?

El yazılı vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış olması, yapıldığı gün, ay ve yılın yine el yazısıyla belirtilmesi ve imzalanması zorunludur. Metnin bilgisayarda yazılıp sadece imzalanması, tarihin bulunmaması veya yazının bir kısmının başkasına ait olması halinde vasiyetname şekil eksikliği nedeniyle iptal edilir.

 

5. Akıl sağlığı yerinde olmayan (Demans, Alzheimer vb.) kişinin vasiyetnamesi geçerli midir?

Hayır, geçerli değildir. Vasiyetname yapabilmek için kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilecek ayırt etme gücüne (temyiz kudretine) sahip olması şarttır. Demans, Alzheimer, şizofreni veya ağır nörolojik rahatsızlıklar nedeniyle ayırt etme gücünü kaybeden kişinin yaptığı vasiyetname ehliyetsizlik sebebiyle iptal edilir.

 

6. Yaşlılık veya fiziksel hastalık tek başına vasiyetnamenin iptali sebebi midir? Hayır, değildir.

Bir kişinin 85 veya 90 yaşında olması ya da bedensel bir hastalığının bulunması, tek başına vasiyetname yapmasına engel oluşturmaz. Önemli olan kişinin yaşı değil, vasiyetnameyi düzenlediği gün ve saatte zihinsel melekelerinin ve muhakeme yeteneğinin yerinde olup olmadığıdır.

 

7. Baskı, tehdit veya kandırma (hile) ile yaptırılan vasiyetname iptal edilir mi? Evet, iptal edilir.

Mirasbırakan; bakımevine bırakılma tehdidiyle, fiziksel veya psikolojik şiddet korkusuyla ya da diğer mirasçılar hakkında söylenen yalanlarla (aldatma/hile) kandırılarak vasiyetname düzenlemişse iradesi sakatlanmıştır. Bu durum tanık beyanları ve diğer delillerle kanıtlandığında vasiyetname iptal edilir.

 

8. Vasiyetnamede yapılan yazım veya hesap hataları iptal sebebi midir?

Mirasbırakanın gerçek arzusu açıkça anlaşılıyorsa, kişi veya eşya belirtirken yaptığı açık yazım ve hesap hataları vasiyetnameyi geçersiz kılmaz; bu hatalar mahkemece düzeltilir. Ancak mirasbırakan bizzat vasiyet bırakacağı kişide veya malda esaslı bir yanılgıya düşmüşse (örneğin başka bir taşınmazı bıraktığını sanarak farklı bir tapu parselini yazmışsa) iptal talep edilebilir.

 

9. Ahlaka ve hukuka aykırı şartlar içeren vasiyetname geçerli olur mu?

Hayır. Vasiyetnamede "Eşinden boşanırsan şu evi sana bırakıyorum" veya bir suç işlenmesi şartına bağlı olarak mal bırakılması gibi kişilik haklarına, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı şartlar yer alıyorsa, bu şartlar ve bağlı olduğu vasiyetname hükümleri iptal edilir.

 

10. Sözlü vasiyetname hangi durumlarda iptal edilir?

Sözlü vasiyetname sadece yakın ölüm tehlikesi, savaş, salgın hastalık veya ulaşımın kesilmesi gibi olağanüstü durumlarda ve kişinin resmi ya da el yazılı vasiyetname yapma imkanı yoksa geçerlidir. Mirasbırakanın notere gitme veya el yazısıyla vasiyetname yazma imkanı varken iki tanığa sözlü vasiyet bırakması ya da olağanüstü durum geçtikten sonra 1 ay içinde normal vasiyetname yapma imkanı doğmasına rağmen yapmaması halinde sözlü vasiyetname geçersiz hale gelir.

 

11. Vasiyetnamenin iptali davasını kimler açabilir?

Vasiyetnamenin iptal edilmesinde hukuki menfaati bulunan yasal mirasçılar veya bir önceki vasiyetnamede lehine mal bırakılmış olan atanmış mirasçılar ile vasiyet alacaklıları bu davayı açabilir. Vasiyetname iptal edildiğinde mirastan pay alamayacak olan yabancı kişilerin dava açma hakkı yoktur.

 

12. Vasiyetnamenin iptali davası kime karşı açılır?

Dava, iptali istenen vasiyetnamede kendisine mal veya hak bırakılan kişilere (atanmış mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına) karşı açılır. Vasiyetnameden hiçbir menfaat elde etmeyen diğer yasal mirasçılara karşı bu dava açılmaz.

 

13. Mirasbırakan (vasiyet eden) hayattayken vasiyetnamenin iptali davası açılabilir mi?

Hayır, kesinlikle açılamaz. Vasiyetname, mirasbırakan hayattayken hiçbir hukuki sonuç doğurmaz ve mirasbırakan istediği an vasiyetnamesinden dönebilir. Bu nedenle vasiyetnamenin iptali davası ancak mirasbırakanın vefatından sonra açılabilir.

 

14. Vasiyetnamenin iptali davası açma süresi ne kadardır? Kanunda üç kademeli hak düşürücü süre öngörülmüştür:

Davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl,

Öğrenme daha geç olsa bile, vasiyetnamenin mahkemece açıldığı tarihten itibaren iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl,

Davalı iyiniyetli değilse (örneğin mirasbırakanı bizzat kendisi kandırmışsa veya akıl sağlığının yerinde olmadığını biliyorsa) vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren 20 yıl.

 

15. Vasiyetnamenin açılması davasında itiraz etmeyen mirasçı sonradan iptal davası açabilir mi?

Evet, açabilir. Sulh Hukuk Mahkemesinde görülen "vasiyetnamenin açılması ve okunması" duruşmasında mirasçının "vasiyetnameye itirazım yoktur" dememesi veya duruşmaya katılmaması, dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. 1 yıllık yasal süre içinde iptal davası açılabilir.

 

16. Vasiyetnamenin iptali davası hangi mahkemede ve nerede açılır?

Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi, yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri (ikametgahı) mahkemesidir. Buradaki yetki kuralı kesin yetki olduğundan, dava başka bir şehirde açılırsa mahkemece yetkisizlik kararı verilir.

 

17. Vasiyetnamenin tamamı değil de sadece bir kısmı iptal edilebilir mi? Evet, kısmi iptal mümkündür.

Vasiyetnamedeki hukuka aykırılık, irade sakatlığı veya yasaklılık sadece belirli bir malı veya belirli bir kişiyi ilgilendiriyorsa (örneğin sadece tek bir vasiyet alacaklısının hilesi varsa), mahkeme vasiyetnamenin tamamını değil, sadece o hükmünü iptal eder; kalan kısımlar geçerliliğini korur.

 

18. Mirası reddeden kişi vasiyetnamenin iptali davası açabilir mi? Mirası kayıtsız şartsız reddeden (reddi miras yapan) kişi, mirasçılık sıfatını kaybettiği için vasiyetnamenin iptalinde hukuki menfaati kalmaz ve bu davayı açamaz.

 

19. Vasiyetname yapılırken alınan "akıl sağlığı yerindedir" raporu kesin midir? Hayır, kesin değildir.

Noterde vasiyetname düzenlenirken aile hekiminden veya devlet hastanesinden alınan tek hekimli ya da yüzeysel sağlık raporları, iptal davasında mahkemeyi bağlamaz. Mirasçılar bu raporun aksini her türlü delille ispatlayabilir.

 

20. Vasiyetnamenin iptali davasında Adli Tıp Kurumu incelemesi nasıl yapılır?

Ehliyetsizlik iddiası varsa mahkeme; vefat eden kişinin tüm hastane kayıtlarını, kullandığı ilaç reçetelerini, e-Nabız verilerini, görüntüleme sonuçlarını (MR, tomografi) ve tanık ifadelerini toplar. Tüm bu dosya Adli Tıp Kurumu ilgili İhtisas Kuruluna gönderilir. Adli Tıp Kurumu, kişinin vasiyetnameyi yaptığı tarihte ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığını tıbbi veriler ışığında tespit eder ve mahkeme bu rapora göre karar verir.

 

21. El yazılı vasiyetnamedeki yazının veya imzanın sahte olduğu nasıl kanıtlanır?

El yazılı vasiyetnamenin mirasbırakanın el ürünü olmadığı iddia ediliyorsa, mahkemece mirasbırakanın resmi kurumlarda (tapu, banka, noter vb.) bulunan samimi yazı ve imza örnekleri toplanır. Ardından Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi veya uzman grafoloji bilirkişileri tarafından kriminal yazı ve imza incelemesi yapılarak sahtelik tespit edilir.

 

22. Vasiyetnamenin iptali davasında tanık delili yeterli midir?

İrade sakatlığı (baskı, tehdit, kandırma) iddialarında tanık beyanları en önemli delillerden biridir. Ehliyetsizlik (akıl sağlığı) iddialarında ise tanıkların mirasbırakanın unutkanlıklarına veya garip davranışlarına dair anlatımları tek başına yeterli olmaz; ancak Adli Tıp Kurumunun tıbbi değerlendirmesine ışık tutan kritik bir yan delil olarak kullanılır.

 

23. Resmi vasiyetnamede kimlerin tanık olması yasaktır ve bu durum iptal sebebi midir? Noterde düzenlenen resmi vasiyetnamede şu kişilerin tanık olarak yer alması kesinlikle yasaktır:

Mirasbırakanın eşi,

Mirasbırakanın üstsoy ve altsoy kan hısımları (anne, baba, çocuk, torun),

Mirasbırakanın kardeşleri ve bu sayılan kişilerin eşleri,

Fiil ehliyeti bulunmayanlar, okuryazar olmayanlar ve ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar.

Bu kişilerden biri tanık yapılmışsa vasiyetname şekil eksikliği nedeniyle doğrudan iptal edilir. Ayrıca tanıklara veya onların yakınlarına vasiyetnamede mal bırakılmışsa, sadece o mal kazandırması iptal edilir.

 

24. Vasiyetname tarihinin yanlış veya eksik atılması vasiyetnameyi geçersiz kılar mı?

El yazılı vasiyetnamede gün, ay ve yılın bulunmaması kesin iptal sebebidir (ancak "2025 yılı Ramazan Bayramı'nın birinci günü" gibi net tespit edilebilen ifadeler geçerli sayılır). Tarihin gerçeğe aykırı (farklı bir gün) yazılmış olması ise, mirasbırakanın o tarihte ehliyetsiz olduğu veya hangi vasiyetnamenin daha önce yapıldığı konusunda uyuşmazlık yaratmıyorsa tek başına iptal sebebi sayılmaz.

 

25. Vasiyetnamenin iptali davası ile tenkis davası arasındaki fark nedir, birlikte açılabilir mi?

Vasiyetnamenin iptali davası, vasiyetnamenin geçersiz olduğu iddiasıyla tamamını (veya bir kısmını) ortadan kaldırmayı hedefler.

Tenkis davası ise vasiyetname geçerli olsa bile, mirasbırakanın diğer mirasçıların saklı paylarını (mahfuz hisselerini) ihlal ettiği oranda vasiyetin indirilmesini sağlar.

Uygulamada hak kaybı yaşanmaması için bu iki dava kademeli (terditli) olarak aynı dava dilekçesinde açılır: "Öncelikle vasiyetnamenin iptaline, mahkeme aksi kanaatte ise saklı payımız oranında tenkisine karar verilsin" şeklinde talep kurulur.

 

26. Dava devam ederken vasiyet edilen malların satılmasını önlemek için ne yapılmalıdır?

Vasiyetnamenin iptali davası açılırken mahkemeden İhtiyati Tedbir talep edilmelidir. Ayrıca vasiyetnamenin tenfizi (uygulanması) için karşı tarafça açılmış bir dava varsa, iptal davası o dava için bekletici mesele yapılır ve iptal davası bitene kadar malların devri durdurulur.

 

27. Vasiyetname iptal edilirse miras nasıl paylaşılır?

Mahkeme vasiyetnamenin iptaline karar verir ve bu karar kesinleşirse, vasiyetname hiç yapılmamış sayılır. Eğer mirasbırakanın daha önceki bir tarihte yaptığı geçerli başka bir vasiyetnamesi varsa o devreye girer; yoksa miras kanuni mirasçılar arasında yasal miras paylarına göre paylaşılır.

 

28. Vasiyetnamenin iptali davası sadece dava açan mirasçıyı mı etkiler? Evet, kural olarak sadece dava açan mirasçıyı etkiler.

Türk hukukunda vasiyetnamenin iptali kararı nisbi etkiye sahiptir. Yani 4 kardeşten sadece 1'i dava açıp vasiyetnameyi iptal ettirirse, vasiyetname sadece o kardeşin miras payı oranında geçersiz olur; dava açmayan diğer 3 kardeşin payları yönünden vasiyetname geçerliliğini korur. Bu nedenle tüm mirasçıların davaya dahil olması veya birlikte hareket etmesi önem taşır.

 

29. Vasiyetnamenin iptali davası ne kadar sürer?

Davanın süresi; tanıkların dinlenmesi, hastane kayıtlarının celbi ve özellikle Adli Tıp Kurumu raporunun dönüş süresine bağlı olarak ilk derece mahkemesinde ortalama 1,5 ile 2,5 yıl arasında sonuçlanmaktadır. İstinaf ve Yargıtay (temyiz) süreçleriyle birlikte kesinleşme süresi uzayabilmektedir.

 

30. Vasiyetnamenin iptali davasında mahkeme masrafları ve harçlar nasıl hesaplanır? Vasiyetnamenin iptali davası malvarlığına ilişkin bir dava olduğundan maktu harca tabidir, bilirkişi/Adli Tıp gider avansı yatırılarak dava açılır. Davayı kazanan taraf, yaptığı yargılama giderlerini karşı taraftan geri alır.

YASAL UYARI:

Pragma Hukuk & Danışmanlık sitesinde yer alan yazılar, makaleler ve bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır ve hukuki tavsiye veya mütalaa niteliğinde değildir. Mevzuatın değişmesi nedeniyle bilgiler güncelliğini yitirmiş olabilir. Bu nedenle, sitede yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce mutlaka güncel mevzuat teyit edilmeli ve profesyonel bir avukattan hukuki yardım alınmalıdır. Site içeriğindeki olası hatalardan veya eksikliklerden dolayı sorumluluk kabul edilmemektedir. 

Anahtar Kelimeler: vasiyetnamenin iptali, vasiyetnamenin iptali davası, vasiyetname nasıl iptal edilir, vasiyetnamenin iptali şartları, vasiyetnamenin iptali süresi, noter onaylı vasiyetnamenin iptali, el yazılı vasiyetnamenin iptali, noterde yapılan vasiyetname bozulur mu, akıl sağlığı yerinde olmayan kişinin vasiyetnamesi, demans ve alzheimer hastasının yaptığı vasiyetnamenin iptali, sağlık raporu olan vasiyetname iptal edilir mi, baskı ve tehditle yaptırılan vasiyetnamenin iptali, vasiyetnamenin iptali ve tenkis davası, vasiyetnamenin açılması davasında itiraz süresi, el yazılı vasiyetnamede tarih ve imza eksikliği, mirasbırakan hayattayken vasiyetname iptal edilir mi, tmk 557, hak düşürücü süre, tasarruf ehliyeti, ayırt etme gücü, irade sakatlığı, şekil eksikliği, adli tıp kurumu raporu, tanık yasaklılığı, saklı pay, tenkis davası, terditli dava, vasiyetnamenin tenfizi, ihtiyati tedbir, asliye hukuk mahkemesi, sulh hukuk mahkemesi, vasiyetnamenin açılması, miras hukuku avukatı, vasiyetnamenin iptali davası avukatı, ankara miras avukatı, ankara vasiyetnamenin iptali davası